Goldman Sachs vừa công bố báo cáo “Global Economics Comment: Is AI Impacting Global Labor Markets?” ngày 19/8, và lần này không còn là phỏng đoán nữa. Số liệu từ chính các ngân hàng đầu tư lớn nhất Phố Wall cho thấy: những ngành có mức độ tiếp xúc cao với AI đang tuyển người chậm lại rõ rệt từ nửa sau 2022, và người mới ra trường là nhóm chịu đòn nặng nhất. Với anh em đang kiếm tiền online, đây là tín hiệu cần đọc kỹ chứ không nên lướt qua.
AI đang bóp nghẹt việc làm ở những ngành nào?
Câu trả lời cụ thể: call center, phần mềm, quảng cáo và tư vấn quản lý. Theo Goldman, nhóm ngành dịch vụ thông tin và truyền thông có mức tiếp xúc AI cao nhất đang bị ảnh hưởng mạnh nhất. Đáng chú ý nhất là call center: nhân sự tại Mỹ thấp hơn 39% so với xu hướng dài hạn, Canada thấp hơn 33% và Đức thấp hơn 27%. Đây là những con số đo bằng dữ liệu việc làm chính thức, không phải khảo sát cảm tính.
Mình thấy điều đáng nói ở đây là bốn ngành bị điểm danh đều là việc “ngồi máy tính, làm việc với thông tin” — chính xác là loại việc mà dân MMO và freelancer hay làm. Content, data entry, hỗ trợ khách hàng, thiết kế cơ bản… đều nằm trong vùng nguy hiểm tương tự.
Tại sao người mới ra trường lại chịu thiệt nhất?
Vì các công việc entry-level thường là những tác vụ lặp lại, có quy trình rõ ràng — đúng kiểu công việc mà AI làm tốt và rẻ hơn con người. Goldman nhận định AI displacement mạnh nhất ở nhóm lao động mới vào nghề, khớp với dữ liệu thị trường lao động Mỹ gần đây. Tức là bậc thang để bước chân vào ngành đang bị rút ngắn dần, chứ chưa hẳn toàn bộ ngành đã biến mất.
Nói thẳng: đây là điều mình lo nhất cho anh em mới bắt đầu kiếm tiền online. Không phải vì không còn cơ hội, mà vì những “công việc dễ” để tập nghề trước giờ đang bị AI lấy mất. Cửa hẹp hơn thì phải chuẩn bị kỹ hơn, chứ không có đường tắt nào khác.
Số liệu Goldman nói gì về quy trình tuyển dụng?
Báo cáo xác nhận các công ty thuộc ngành tiếp xúc cao với AI đã chậm lại tốc độ đăng tuyển dụng từ nửa sau 2022, trùng khớp thời điểm generative AI bùng nổ. Xu hướng này thể hiện rõ ở Mỹ, Đức và Úc. Tuy nhiên Goldman cũng nhấn mạnh: tác động chỉ tập trung vào một nhóm ngành và nhóm lao động hẹp, chứ chưa phải khủng hoảng việc làm toàn cầu như nhiều tít báo giật gân.
Bài học rút ra rất thực tế: nếu bạn đang bán công sức theo kiểu “làm nhiều giờ thì kiếm nhiều”, rủi ro đang tăng từng ngày. Còn nếu bạn bán kết quả, bán hệ thống, dùng AI để nhân rộng năng suất — bạn nằm bên thắng cuộc.
Người làm MMO nên xoay hướng thế nào từ bây giờ?
Mình rút ra ba việc cần làm ngay. Thứ nhất, đừng bán giờ lao động nữa, hãy bán outcome — khách hàng không quan tâm bạn mất bao lâu, chỉ quan tâm kết quả. Thứ hai, thành thạo AI tool như một kỹ năng cốt lõi, không phải kỹ năng thêm vào. Thứ ba, chuyển dần sang các kênh đòi hỏi chiến lược và quan hệ, ví dụ chạy hệ thống bán hàng riêng thay vì nhận việc lặp lại từ sàn freelance.
Thực tế mình quan sát cũng khớp hướng này: tiền đang đổ vào phần enterprise và hệ thống chứ không còn dừng ở consumer, mình từng phân tích chi tiết trong bài doanh thu enterprise OpenAI vượt consumer. Ai nắm được dòng tiền đó thì không lo bị AI thay thế.
Có phải AI đang giết chết toàn bộ thị trường việc làm?
Chưa, và số liệu của Goldman không nói vậy. Tác động âm tính chỉ thấy rõ trong nhóm ngành tiếp xúc cao với công cụ tự động hóa, còn phần lớn thị trường lao động vẫn ổn. PYMNTS cũng ghi nhận 37% lao động phổ thông cho biết công ty đã đưa AI mới vào trong 12 tháng qua, nhưng ít người được đào tạo lại. Khoảng trống đào tạo đó chính là cơ hội cho người tự học.
Nhìn xa hơn, các đợt cắt giảm vì AI như vụ Uber sa thải 10% nhân viên chăm sóc khách hàng mà mình từng chia sẻ đều đi kèm nhu cầu tuyển mới ở vị trí khác. Cái chết của một loại việc làm luôn đi kèm sự ra đời của loại việc khác — vấn đề là bạn có nhìn thấy nó kịp không.
Phần kết: cửa đang hẹp ở chỗ dễ, mở toang ở chỗ khó
Mình đọc báo cáo Goldman xong có cảm giác vừa nặng nề vừa quen thuộc. Nặng nề vì cánh cửa việc làm entry-level đang khép thật. Quen thuộc vì đây là chuyện cũ trong lịch sử công nghệ: mỗi làn sóng mới đều giết việc dễ và trả lại việc giá trị cao hơn cho ai chịu học. Lời khuyên của mình rất gọn: ngừng cạnh tranh với AI về giá mỗi giờ công, bắt đầu cạnh tranh bằng chất lượng kết quả. Chuyển được mindset đó thì báo cáo nào của Goldman cũng chỉ là tin tốt để bạn biết mình đang đi đúng hướng.
